Design & Trendy

Muzeum Horty w Brukseli: kto projektuje pokój, projektuje też krzesło

Muzeum Horty w Brukseli: kto projektuje pokój, projektuje też krzesło

Na stole przykrytym czerwonym suknem stało dębowe krzesło z siedziskiem, którego nikt jeszcze nie obił, a obok leżał biały model jego oparcia. Za nimi ciągnęły się półki z odlewami owiniętymi w płótno. To sala modeli w domu i pracowni Victora Horty przy rue Américaine, w brukselskiej gminie Saint-Gilles, do której wszedłem w niedzielę 25 października.

Wyniosłem stamtąd jedno przekonanie, z którym można się spierać: kto projektuje pokój, projektuje też krzesło, a biuro udaje się wtedy, gdy meble wchodzą do projektu tego samego dnia, w którym ustala się, skąd padnie światło. Kto kupuje je dopiero wtedy, gdy ściany stoją, a rzut zamknięto bez nich, wybiera do pokoju, który już o wszystkim zdecydował.

Jedna ręka od ściany po wieszak

Horta kupił dwie sąsiednie działki w 1898 roku i do 1901 postawił na nich dwa budynki: dom mieszkalny i pracownię. Pracownię prowadził tu do 1919 roku, kiedy sprzedał dom razem z atelier. Od 1969 roku działa w nim muzeum, a od 2000 roku dom należy, wraz z rezydencjami Hôtel Tassel, Hôtel Solvay i Hôtel van Eetvelde, do wpisu UNESCO poświęconego głównym domom miejskim architekta.

Tabliczka w gabinecie mówi, że jego ściany były pierwotnie wyłożone meblami wbudowanymi, które obramowywały także kominek. Z tamtego układu przetrwał tylko kominek. Biurko zaprojektował Horta; służyło w jego wiejskiej rezydencji w Brabancji Walońskiej, pozostałe meble powstały dla luksusowych sklepów Wolfersa, znanych z mistrzostwa w srebrnictwie. Dla samego domu Horta narysował lampy, klamki i wieszaki. W buduarze stoi krzesło, które zaprojektował mniej więcej w tym samym czasie dla własnego domu. Aksamit, którym jest obite, wybrał osobiście między wojnami, żeby pasował do nowego mieszkania, urządzonego już poza stylem secesji. Czytam ten drobiazg jako dowód tezy: nawet własne krzesło architekt dopasował do pokoju, w którym miało stać. W rezydencji Solvayów, Hôtel Solvay, zaprojektował każdy szczegół, od mebli, dywanów i lamp po zastawę stołową i dzwonek u drzwi.

Tę samą myśl można zobaczyć w Polsce, bez wyjazdu do Brukseli. W latach 1892–1893, kiedy w Brukseli powstawał Hôtel Tassel, zaliczany do pierwszych budynków secesji, miejscowi cieśle stawiali w Zakopanem, przy ulicy Kościeliskiej, willę Koliba: pierwszy budynek wzniesiony według projektu Stanisława Witkiewicza w stylu zakopiańskim. Muzeum Tatrzańskie, które prowadzi w niej dziś Muzeum Stylu Zakopiańskiego, opisuje wnętrza urządzone w tym samym stylu co dom: meble i sprzęty domowe, specjalnie zaprojektowane piece kaflowe, gzymsy, zasłony, a nawet drobne odlewy, takie jak klamki i zewnętrzne części zamków. Witkiewicz projektował również meble. Ta sama strona muzeum mówi też, co stało się z częścią tego wyposażenia: w 1935 roku nowy właściciel chciał urządzić w budynku pensjonat i podczas remontu rozebrano większość oryginalnych pieców, a podłogi wymieniono.

Od odlewu do próbki: ten sam łańcuch pod innymi nazwami

Na tablicy w pracowni muzeum opisuje, jak pracował zespół. Zdarzało się, że Horta spędzał bezsenne noce, w czasie których rysunki gęsto i szybko spływały mu spod pióra. Tak powstały szkic wędrował stamtąd przez kolejne piętra aż do rzemieślnika, a architekt pilnował każdego etapu. Ten sam łańcuch odnajduję w dobrze prowadzonym projekcie biura, tylko ogniwa nazywają się dziś inaczej. Zestawiam je krok po kroku.

Rysunek

U Horty szkic schodził na piętro kreślarzy, których w 1901 roku było dziewiętnastu, i jeden z nich przenosił go do właściwej skali. Dziś odpowiednikiem jest rzut, na którym meble stoją od pierwszej wersji: biurko przy oknie, szafy przy ścianie, która nie jest najładniejsza.

Odlew, czyli próbka

Z piętra kreślarzy rysunek trafiał do sutereny, gdzie trzech rzeźbiarzy wykonywało odlew. Odlew, który przeszedł kontrolę, wysyłano do rzemieślnika. Odpowiednikiem odlewu jest dziś próbka albo prototyp. Kto wybiera do gabinetu lub sali spotkań krzesła designerskie, powinien obejrzeć obicie przy tym oknie, przy którym krzesło stanie, i usiąść na nim przy blacie, z którym ma pracować. W moim rozumieniu odlew Horty i dzisiejsza próbka pozwalają na to samo: podjąć decyzję wtedy, kiedy zmiana jest jeszcze możliwa.

Rzemieślnik, czyli zamówienie

Rzemieślnik dostawał zatwierdzony odlew i miał go odtworzyć dokładnie. Zamówienie pełni dziś tę samą rolę: powtarza to, co zostało już rozstrzygnięte. Jeśli rozstrzyga się dopiero przy nim, łańcuch jest odwrócony.

Korzyść z tej kolejności odczuwa ten, kto w pokoju siedzi codziennie, długo po odbiorze robót. Skoro okno i biurko ustalono razem, światło pada na blat w miejscu, gdzie się pisze i czyta, a krzesło gościa, narysowane razem z biurkiem, stoi w odległości wygodnej do rozmowy. Szafy stoją pod mniej udaną ścianą, więc ta, na którą patrzy się przez cały dzień, zostaje wolna. Kiedy sam wchodzę do tak urządzonego gabinetu, spójność wnętrza przypisuję temu, kto w nim pracuje. Pisałem już o tym, co biurko gabinetowe mówi o swoim właścicielu; dom Horty dodaje, że ta opowieść zaczyna się na rzucie.

Właściwy moment na rozmowę o meblach to więc pierwsze spotkanie z architektem, kiedy decyduje się o oknach, przejściach i ścianach. Z architektami i projektantami wnętrz pracujemy w ramach programu trade dla architektów i projektantów wnętrz, w którym próbki wykończeń można zamówić, zanim specyfikacja zostanie zamknięta.

Kto prowadzi remont biura sam, może przyjąć jedną zasadę: próbkę krzesła wpisuje się do harmonogramu przed odbiorem ścian, nigdy po nim. Próbka oglądana w gotowym budynku przychodzi o jeden etap za późno.

Szybkie odpowiedzi

Czym jest Muzeum Horty w Brukseli?
To dom i pracownia, które architekt Victor Horta zbudował dla siebie w latach 1898–1901 przy rue Américaine 23–25 w Saint-Gilles i w których pracował do 1919 roku. Muzeum działa od 1969 roku, a od 2000 roku dom jest wpisany na listę UNESCO razem z rezydencjami Hôtel Tassel, Hôtel Solvay i Hôtel van Eetvelde. Pokazuje meble i przedmioty zaprojektowane przez Hortę i jemu współczesnych.

Jak powstawały projekty w pracowni Horty?
Według tablicy w muzeum szkic architekta trafiał do kreślarzy (w 1901 roku było ich dziewiętnastu), którzy przenosili go do skali; w suterenie trzej rzeźbiarze robili odlew, a odlew, który przeszedł kontrolę, szedł do rzemieślnika, który miał go odtworzyć dokładnie.

Co łączy dom Horty z willą Koliba w Zakopanem?
W obu domach wnętrze urządzono w tym samym stylu co budynek. Horta narysował dla swojego domu lampy, klamki i wieszaki, a ściany jego gabinetu były wyłożone meblami wbudowanymi; w Kolibie, zbudowanej w latach 1892–1893 według projektu Stanisława Witkiewicza, Muzeum Tatrzańskie opisuje meble, sprzęty, specjalnie zaprojektowane piece kaflowe i nawet klamki w stylu zakopiańskim.

Kiedy wybierać krzesła i biurka w projekcie biura?
Moim zdaniem na pierwszym spotkaniu z architektem, gdy ustala się okna, przejścia i ściany, a próbkę obejrzeć przed odbiorem robót, w świetle pomieszczenia, w którym mebel stanie.

‹ Wszystkie artykuły